ย่ำขาง เป็นวิธีการบำบัดรักษาอาการเจ็บปวดทางร่างกาย  จัดอยู่ในกลุ่มภูมิปัญญาการดูแลสุขภาพด้านกายบำบัด   วิธีรักษานั้น พ่อหมอจะใช้เท้าชุบน้ำยา (น้ำไพลและน้ำมันงา)  แล้วย่ำบนขางหรือผาลที่เผาไฟจนร้อนแดงแล้วจึงย่ำบนร่างกายของลูกเลี้ยง (ผู้ป่วย) บริเวณที่มีอาการเจ็บปวด   พร้อมทั้งเสกคาถาอาคมกำกับด้วย  ในอดีตหมอเมืองจะใช้เท้าย่ำรักษาส่วนต่างๆ ของร่างกายรวมทั้งศีรษะด้วย     แต่ต่อมามีการปรับเปลี่ยนเป็นใช้มือหรือลูกประคบนวดในส่วนของศีรษะแทน   ส่วนอื่นๆ ของร่างกายยังคงใช้เท้าย่ำเหมือนเดิม  หมอเมืองที่รักษาลูกเลี้ยงด้วยวิธีการย่ำขางเรียกว่า หมอย่ำขาง

     คำว่า  ขาง หมายถึง  เหล็กหล่อชนิดหนึ่งมีลักษณะเป็นโลหะเหล็กผสมพลวงที่นำไปหล่อเป็นใบผาลไถที่ใช้สำหรับไถนา  ขนาดประมาณ  8 x 6  นิ้ว ปลายแหลม  ภาษาถิ่นล้านนาเรียกว่า  ใบขาง เนื่องจากใบขางเป็นอุปกรณ์ที่ใช้ในการไถนาที่ใช้กันมาตั้งแต่สมัยโบราณ   เชื่อกันว่า  ขาง มีความขลังและศักดิ์สิทธิ์เพราะสามารถไถนาปลูกข้าวเลี้ยงคนทั้งโลกได้   อีกทั้งมีคุณสมบัติไม่เป็นสนิมง่ายและในตัวขางมีแร่ธาตุบางชนิดที่เชื่อว่าเป็นตัวยาสามารถใช้รักษาโรคได้     ในสมัยก่อนมีความเชื่อว่า หากเด็กมีอาการเจ็บปากหรือลิ้นจะนำขางที่เผาร้อนไปแช่น้ำให้เด็กดื่ม  ทำให้อาการเจ็บป่วยนั้นหายได้   หมอเมืองบางคนเชื่อว่า  ความร้อนจากใบขางจะทะลุทะลวงเข้าไปในร่างกายลูกเลี้ยงได้ลึกกว่าการใช้โลหะอย่างอื่น  ในอดีตการใช้ขางรักษาโรคมีหลายวิธี   ย่ำขาง    คือ    การเอาเท้าชุบน้ำยา  (น้ำไพลและน้ำมันงา)   แล้วไปย่ำหรือวางบนขางที่เผาจนร้อนแดงแล้วไปย่ำบริเวณร่างกายผู้ป่วยตรงที่มีอาการเจ็บปวด  การรักษาด้วยวิธีนี้ยังมีอยู่ในปัจจุบัน

      ข้อห้ามสำหรับการย่ำขาง ห้ามใช้รักษาผู้ป่วยที่กำลังตั้งครรภ์    ผู้หญิงที่กำลังมีประจำเดือน  ผู้ป่วยที่เพิ่งผ่าตัดมาใหม่  ผู้ป่วยโรคหัวใจ   โรคมะเร็ง (เพราะความร้อนจะทำให้มะเร็งกระจายตัวเร็วขึ้น)     โรคปอด  โรคหืด  และผู้ป่วยที่มีไข้ขึ้นสูง

      ผู้ป่วยที่ได้รับการรักษาโดยวิธีย่ำขางจะต้องยึดถือข้อห้ามตามที่หมอย่ำขางบอกกล่าว    เพื่อให้อาการเจ็บป่วยหายเร็วขึ้น  โดยเฉพาะเรื่องอาหารการกินที่หมอย่ำขางเชื่อว่าเป็นของแสลง  ซึ่งจะทำให้ผู้ป่วยมีอาการเจ็บปวดและจะกลับมาเป็นซ้ำอีก  ได้แก่  หน่อไม้   ผักชะอม  บอน   ทุเรียน   ไข่   เนื้อไก่   เนื้อวัว  เนื้อควาย  ปลาไหล  ของหมักดอง  อาหารทะเล  หอย  ปลาไม่มีเกล็ด  และกบ